آیین بزرگداشت مقام فرهنگی و هنری زنده‌یاد استاد علی حاتمی، کارگردان نامداری که به «سعدی سینمای ایران» شهرت دارد، عصر دیروز با حضور بزرگان عرصه فرهنگ و هنر کشور در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی برگزار شد.  علی حاتمی نویسنده و کارگردان شهیر ایران ۲۴ مرداد ۱۳۲۳ در خیابان شاهپور سابق (وحدت‌اسلامی کنونی) تهران متولد شد و ۱۴ آذر ۱۳۷۵ در ۵۲ سالگی در پایتخت چشم از جهان فروبست.
به گزارش خبرنگار اطلاعات، در این آیین که به مناسبت سالروز تولد علی حاتمی برگزار شد. رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی گفت: علی حاتمی نسخه منحصر به‌فرد و تکرارنشدنی است. اگر به تاریخ سینمای ایران نگاهی بیندازیم، بزرگان زیادی می‌بینیم که هر یک در جای خویش شایسته تقدیرند اما علی حاتمی چیز دیگری است.
محمود شالویی ادامه داد: علی حاتمی، در همسایگی ساختمان انجمن مفاخر، زاده و بالیده شده‌است و بخشی از عمرش را در همین محله سکونت داشته و همین‌جا نفس کشیده‌است. او امروز میان ما نیست اما نام و آثارش فراموش‌نشدنی است. او پیوند مبارکی بین سنت و مدرنیته برقرار کرد و فرهنگ و ادب ایرانی را در برابر تهاجم حفظ کرد؛ تا اندازه‌ای که حتی امروز هم رجوع به آثارش مفید است.
 حقیقت در سینمای ادبی
رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی گفت: حاتمی آثاری چون حاجی واشنگتن، مادر، سوته‌دلان و هزاردستان را ساخته و به دنبال آن بوده که حقیقت را از لابلای اوهام بیرون بکشد. او میان اسطوره‌سازی‌ها، می‌خواست با واقعیت سازگاری برقرار کند و اسطوره‌های جدیدی بسازد و به ما بگوید اگر شما نوعی از توهم را دارید که برای زیست در این جهان باید داشته باشید، من می‌خواهم این توهم را به نوعی از واقعیت بازگردانم. او در آثارش  تلاش کرد شخصیت‌ها را به اسطوره نزدیک کند.
شالویی یادآور شد: هنر حاتمی با هیچ غرضی درآمیخته نبود و حقیقت را بدون هیچ حب و بغضی ارائه می‌داد و از تماشاچی می‌خواست که بر مسند قضاوت بنشیند. حاتمی برای همیشه تاریخ ما و از فرهنگ‌دانان و فرهنگ‌بانان برجسته ما است.
مدیرعامل سابق بنیاد سینمایی فارابی نیز در این مراسم گفت: کسانی که به علی حاتمی لقب سعدی سینمای ایران را دادند، بسیار خوش‌سلیقه بودند؛ علی حاتمی به‌دلیل شاعر بودنش چنین لقبی گرفت. شاید برخی بگویند حاتمی چون دیالوگ‌هایش سجع و قافیه دارد، چنین لقبی گرفته است؛ ولی به نظر من، علی حاتمی شاعر بود، اما در سینما.
سید محمد بهشتی افزود: در فرهنگ ایرانی این یک سنت است که همه کوشش می‌کنند در کار خودشان، شعر پدید بیاورند. وقتی شعری درباره موضوعی سروده می‌شود، آن موضوع دچار انقلاب می‌شود. مرحوم حاتمی چون در شعر سینما را می‌سرود و در سینما شاعری می‌کرد، او را باید با ترازوی شعر سنجید.‌ درست است که اکثر آثار او مربوط به تهران قدیم و دوره قاجار می‌شود، ولی این خطای بزرگی است که ما بخواهیم تاریخ ۱۳۲۰را از سریال هزاردستان دربیاوریم. تاریخ ۱۳۲۰بهانه است برای ساخت سریال. اگر آثار او را در ترازوی شعر بسنجیم، عیار آنها را بسیار بالا می‌بینیم.
وی تأکید کرد: شعر از دایره زمان و مکان خارج است و به همین دلیل، آثار علی حاتمی بیات نمی‌شوند و همیشه دیدنی هستند؛ زیرا شعر، پا در دایره جاودانگی می‌گذارد  .
او ادامه داد: علی حاتمی در هر کدام از آثارش، شعری مرتبط با موضوعی می‌سازد. مثلا در دلشدگان، برای موسیقی شعر می‌سازد. مقام شاعری، شایسته علی حاتمی است و استقرار او در این مقام، او را به قله بی‌مثالی رساند. در این مقام، مقایسه کردن او با افراد دیگر، معنی ندارد.
علی حاتمی و دنیای تئاتر
 داریوش مؤدبیان، کارگردان، بازیگر و فیلمنامه‌نویس نیز در این رویداد گفت: علی حاتمی کار خودش را از تئاتر و با نمایشنامه‌نویسی شروع کرد. او با اینکه کارنامه بسیار متنوعی دارد، بسیار گزیده‌ کار کرد. در سال‌های ۱۳۳۷ و ۱۳۳۸، اداره هنرهای دراماتیک در وزارت فرهنگ شکل گرفت که سرآغاز تئاتر ایران بود. از سال ۱۳۴۳هم دانشکده هنرهای دراماتیک تأسیس شد. علی حاتمی ابتدا در کلاس‌های نمایشنامه‌نویسی هنرستان هنرهای دراماتیک شرکت کرد و نخستین نمایشنامه‌اش را همانجا نوشت. در سال ۱۳۴۴با گروهی از دانش‌آموزان در تالار دانشکده هنرهای دراماتیک اولین نمایش خود را اجرا کرد که بسیار موفق بود.
وی افزود: حاتمی تا سال ۴۷، پنج نمایشنامه‌هایکو نوشت و اجرا کرد و هنگام اجرا، خودش حضور فعال داشت، زیرا با نثر آهنگین یا شعر نوشته می‌شدند و باید با نغمه‌های تئاتر سنتی و ایرانی پیوند می‌خوردند، در نتیجه حضور او ضروری بود.
مؤدبیان تأکید کرد: حاتمی در آثارش، روایت را به بهترین شکل پیش می‌برد. سال ۴۷، نمایش حسن کچل را اجرا کرد که با استقبال بی‌نظیر مواجه شد. در نتیجه به حاتمی پیشنهاد شد که فیلمنامه‌ای بنویسد و او فیلمنامه «حسن کچل»را نوشت و وارد عرصه سینما شد.
از سوی دیگر، آشنایی حاتمی با تئاتر باعث شد که در آثار سینمایی، از بازیگران تئاتر استفاده کند و در هدایت بازیگران بسیار کارآمد باشد.
مؤدبیان گفت: نمایشنامه‌های حاتمی دو ویژگی دارند که در فیلمنامه‌نویسی او هم ادامه یافتند. نخست اینکه روایی هستند و پیوند موسیقی و کلام در آنها بی‌نظیر است. دوم اینکه زبان آنها، آهنگین است ولی جلوه‌فروشی نمی‌کند و  در خدمت روایت است.‌
تاریخ و زبان برای علی حاتمی
سپس رائد فریدزاده، رئیس سازمان سینمایی اظهار کرد: تاریخ و زبان برای علی حاتمی ابزاری بود برای شکل‌دهی بخشی از حافظه و هویت فرهنگی ایران. در مواجهه با آثار وی، چیزهایی را می‌بینیم که اکنون نیستند، مثل خیابان‌های قدیمی و سایر امور. اما قطعا آثار حاتمی سمت و سوی نوستالژیک ندارند، بلکه در حال شکل‌دهی یک هویت هستند که برگرفته از حافظه جمعی است. به همین دلیل است که آثارش ابدی هستند و هر نسلی می‌تواند آنها را بخواند و بفهمد.
وی یادآور شد: یکی از پرمعناترین آثار حاتمی، فیلم مادر است؛ مادری که پیش از مرگ، مراسم خود را تدارک می‌بیند و روح خود را در خانه می‌گذارد و چقدر ما امروز به این مادر نیاز داریم.
این مراسم با رونمایی از کتاب «زندگینامه و خدمات فرهنگی‌هنری علی حاتمی» به پایان رسید.